Wypalenie zawodowe - przyczyny, objawy i zapobieganie

AITekst opracowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Zasady i ograniczenia

Wypalenie zawodowe, choć nie jest klasyfikowane jako choroba, to jeden z poważniejszych i najczęściej występujących problemów w Polsce. Według badań z roku 2022 symptomy wypalenia zauważalne są u 45% pracujących Polaków. Stawia to nasz kraj na pierwszym miejscu w Europie pod względem liczby osób doświadczających tego problemu.

Wypalenie zawodowe (syndrom Burnout) to sytuacja, w której pracownik przestaje cieszyć się możliwością wykonywania pracy, która wcześniej sprawiała mu przyjemność. Często czuję on, że przestał się zawodowo rozwijać, jest wyczerpany psychicznie i przepracowany.

Długotrwałe, częste epizody wypalenia prowadzić mogą do większych i poważniejszych problemów. Oprócz konsekwencji psychicznych, takich jak stany depresyjne, może występować chroniczne wyczerpanie fizyczne.

Aby przekonać się, czy masz problem z wypaleniem zawodowym, sprawdź, jakie są jego objawy. Jeśli zaobserwujesz chociaż kilka z nich, zalecamy niezwłoczną wizytę u psychologa.

Rozpoznanie wypalenia zwykle nie jest łatwe. Wynika to z ogólnych objawów, które nie są charakterystyczne wyłącznie dla tego problemu. Można je podzielić na trzy grupy - objawy fizyczne, psychiczne i emocjonalne.

Fizyczne

Do objawów fizycznych zalicza się m.in.:

• wahanie wagi, zaburzenia apetytu i zmiana nawyków żywieniowych na gorsze;
• osłabienie, ciągły brak energii i chroniczne zmęczenie;
• zwiększona dawka leków do tej pory przyjmowanych lub wprowadzenie nowych;
• utrata motywacji do działania i poczucie braku rozwoju;
• zaburzenia snu i częste koszmary senne;
• zwiększona częstotliwość kurczy, szczególnie w obrębie szyi i ramion;
• zwiększone spożycie alkoholu łagodzące wyczerpanie fizyczne i psychiczne oraz zwiększona podatność na uzależnienie od innych używek.

Psychiczne

W przypadku objawów psychicznych, bardziej charakterystycznych dla tego rodzaju problemów, często zauważamy:

• zrywanie znajomości i ogólne osamotnienie;
• znaczne zmniejszone poczucie własnej wartości i zwiększenie poczucia nieudolności życiowej;
• zwiększona agresja i cynizm;
• negatywne podejście do siebie i swojej pracy;
• samolubność, brak zainteresowania innymi ludźmi z ich problemami, brak empatii;
• pesymizm, negatywne podejście do życia.

Emocjonalne

Ostatnia grupa objawów charakteryzuje się głównie:

• poczuciem pustki, rozpaczy i nieustannym płaczem;
• poczuciem zniechęcenia i brakiem chęci do działania i rozwoju;
• depersonalizacją - wrażeniem funkcjonowania poza granicami swojego umysłu lub ciała;
• pobudzeniem i problemami z kontrolowaniem emocji oraz wyczerpaniem emocjonalnym;
• poczuciem braku nadziei i bezradności - odczuwalny jest brak perspektyw i dalszego planu na życie.

To najważniejsze i najczęściej zauważane objawy wśród osób, których ten problem dotyczy. Pamiętaj jednak, aby nie diagnozować się przez internet. Możesz jedynie sprawdzić, ile z tych objawów cię dotyczy. Jeśli jest ich kilka, umów się do psychologa. Doświadczony specjalista nie tylko cię wysłucha i podejmie próbę pomocy, lecz także ustali, czy na pewno masz do czynienia z wypaleniem, a jeśli tak - w jakim jest ono stadium.

Wypalenie zawodowe nie bierze się znikąd. Pewne czynniki i decyzje mogą wpływać na jego rozwój. Zjawisko to dotyka często osób, które od wielu lat pracują w jednym zawodzie, ciągle w tej samej firmie i u tego samego pracodawcy. Choć nie jest to regułą, ludzie mogą znudzić się pracą, którą wykonują pięć lub więcej dni w tygodniu przez kilka, kilkanaście godzin w ciągu dnia. Trudno się więc dziwić, że po tak długim czasie rutyny i wykonywania tego samego, zapał do pracy i poczucie rozwoju może zniknąć.

Druga grupa osób szczególnie narażonych to ludzie pracujący w zawodach wymagających ciągłych, bliskich kontaktów z innymi (np. lekarze, pracownicy służb mundurowych czy psychologowie).

Wśród głównych przyczyn wpływających na rozwój wypalenia, warto zwrócić uwagę na takie aspekty, jak:

• długotrwały stres;
• monotonia czynności wykonywanych w trakcie pracy;
• trudności w sprostaniu wymaganiom stawianym przez pracodawców czy zleceniodawców;
• duży wysiłek i starania, które nie przekładają się na pozytywne rezultaty;
• problem z rozwojem - zarówno zawodowym, jak i również osobistym;
• brak czasu wolnego lub jego bardzo mała ilość, a w efekcie zaburzona równowaga między życiem zawodowym a osobistym.

Wiesz już, jakie czynniki wpływają na powstawanie problemu wypalenia, kto jest na nie szczególnie narażony i jakie objawy występują najczęściej - pora uświadomić sobie, jakie mogą być skutki:

• znacznie obniżona samoocena;
• pojawiają się problemy zdrowotne - bóle głowy;
• zaniedbywanie obowiązków zawodowych;
• częste wahania nastroju;
• zaburzenie równowagi pomiędzy domem a pracą;
• pogorszenie stosunków z przełożonym;
• osoba wypalona zawodowo nierzadko ma problem z objawami depresyjnymi;
• brak zaangażowania w realizowanie projektów i obowiązków pracowniczych;
• pogorszone relacje ze współpracownikami.

W przypadku wypalenia przyczyny mogą pokrywać się z objawami.Niekiedy także występują naprzemiennie.

Wiesz już, jakie przyczyny i objawy występują w przypadku wypalenia zawodowego i jak sobie z nim poradzić - konsultacje z psychologiem lub psychoterapeutą to najlepsze rozwiązanie. W ekstremalnych przypadkach, jeśli będzie takie zalecenie specjalisty, warto sięgnąć po pomoc lekarza psychiatry. Jeżeli nie zauważasz u siebie wyżej wymienionych objawów wypalenia, ale w swoim miejscu pracy czujesz się coraz gorzej, zapoznaj się ze sposobami zapobiegania takiemu stanowi.

Lepiej zapobiegać niż leczyć, dlatego warto wiedzieć. w jaki sposób się zachować nim pojawią się pierwsze objawy. Stosując się do poniższych porad, możesz uchronić się przed wypaleniem w pracy:

• ustal swoje granice w pracy i nie pozwól, aby szef lub współpracownicy cię wykorzystywali - bądź asertywny;
• daj sobie czas i zmniejsz oczekiwania - sukces i dobre pieniądze przyjdą, czasem, nie musisz od początku się przepracowywać;
• znaj swoją wartość w pracy i nie daj sobie wmówić, że jesteś nieskuteczny - odpowiednio wyważona samoocena to podstawa;
• zadbaj o odpowiednią dietę i znajdź w ciągu dnia czas na aktywność fizyczną;
• zadbaj o spokojny sen i jego odpowiednią długość, aby rano być wypoczętym i gotowym na codzienne wyzwania;
• jeśli czujesz się źle, masz gorszy okres w życiu i zaczynasz zauważać charakterystyczne objawy początkowego wypalenia, nie bój się poprosić o pomoc najbliższych, przełożonego czy doświadczonego psychologa;
• zadbaj o zdrową równowagę między życiem prywatnym a zawodowym - nie spędzaj zbyt dużo czasu w pracy, ale sumiennie wykonuj swoje służbowe obowiązki;
• zadbaj o swój rozwój - po pracy szlifuj umiejętności, które już masz i pozyskaj nowe, czytaj książki i ucz się języków;
• nim zatrudnisz się w nowej firmie, zastanów się, co chciałbyś w niej osiągnąć, jakie są twoje oczekiwania.

Wiele osób zastanawia się, czy wypalenie jest powodem do ubiegania się o L4 - czasowe zwolnienie z pracy związane z niezdolnością pracownika do wypełniania obowiązków. Gdy wykwalifikowany lekarz wypisze taki dokument, pracownikowi na zwolnieniu przysługuje 80% wynagrodzenia.

W przypadku wypalenia zawodowego sprawa jest skomplikowana - nie jest to klasyfikowane jako jednostka chorobowa, a jedynie syndrom prowadzący do pogorszenia zdrowia. Teoretycznie możesz uzyskać zwolnienie lekarskie z tego powodu, jednak jest to ryzykowne - taki dokument może zostać odrzucony przez ZUS.

Zdecydowanie bezpieczniejszym rozwiązaniem jest wypisanie L4 z powodu choroby lub bólu wywołanego długotrwałym wypaleniem.

Jeśli jesteś pracodawcą, zwróć uwagę na zachowania i potrzeby swoich pracowników. Jeżeli podejrzewasz u kogoś wypalenie zawodowe albo otrzymasz wprost taką informację, bądź wyrozumiały w stosunku do swojego pracownika. Jeśli stwierdzisz, że jest taka potrzeba, zaproponuj urlop i skieruj osobę do odpowiedniego specjalisty. Pamiętaj, że dobry pracodawca oznacza w zespole dobrych, wieloletnich pracowników.